Zarejestruj    Zaloguj    Dział    FAQ

Strona główna forum » Grodziska Podlaskie » Paszkowszczyzna Grodzisko




Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 1 ] 
 
Autor Wiadomość
 Tytuł: Opis
 Post Napisane: środa, 24 stycznia 2018, 20:58 
Offline
Avatar użytkownika

Dołączył(a): piątek, 15 lipca 2016, 15:43
Posty: 38986
"Badania archeologiczne na terenie grodziska średniowiecznego Paszkowszczyzna, gmina Orla"

Badania na terenie grodziska w Paszkowszczyznie przeprowadziła Podlaska Ekspedycja Archeologiczna Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, w pracach terenowych uczestniczyli także naukowcy z Instytutu Archeologii Akademii Nauk Rosji i Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Dużą pomoc w przygotowaniu ekspedycji oraz przeprowadzeniu samych prac terenowych okazały miejscowe władze samorządowe reprezentowane przez woj ta gminy Orla Michała Iwańczuka oraz wójta gminy Bielsk Podlaski Jerzego Ignatiuka.

Jednym z miejsc, którego odmienny charakter przechował się w świadomości okolicznych mieszkańców jest stanowisko w Paszkowszczyznie. Jak podaje w swojej pracy z drugiej połowy XIX w. badacz tych ziem A. Pokrovskij uroczysko to nosiło nazwę "Góra Szwedzka". Grodzisko znajduje się ok. 0,5 km na południowy-zachód od miejscowości Paszkowszczyzna, przy drodze z Bielska Podlaskiego do Kleszczel (w dawniejszej literaturze lokalizowano je na terenach wsi Malinniki). W odległości ok. 10 km na północny-zachód znajduje się grodzisko w Bielsku Podlaskim, zaś ok. 8,5-9 km na południowy-zachód grodziska wczesnośredniowieczne w Krasnej Wsi i Mołoczkach. Jak m. in. dowiodły tego prowadzone w 1997 roku badania archeologiczne na terenie ul. Zamkowej, gród bielski istniał w tym samym okresie co gród w Paszkowszczyznie. Obiekty w Mołoczkach i Krasnej Wsi zostały najprawdopodobniej opuszczone przez swoich mieszkańców kilkadziesiąt lat wcześniej (może część z nich trafiła do Paszkowszczyzny ?).
Grodzisko położone jest na niewielkim wzniesieniu, znajdującym się na skraju podmokłych łąk związanych z przepły wa-jąc w pobliżu rzeczki o nazwie Biała (tą samą, nad którą leży gród w Bielsku). Teren grodziska porośnięty jest w ok. 1/3 lasem, zaś pozostałe 2/3 znajdują się na polu ornym. Podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w 1997 r. bezpośrednio po wiosennej orce, w środkowej części obiektu widoczne były duże fragmenty spalonych bierwion oraz przepalone kamienie. Na terenie osady rozciągającej się wokół grodziska znaleziono nieliczne fragmenty ceramiki wczesnośredniowiecznej i średniowiecznej.

Założenie obronne grodziska widoczne jest na powierzchni ziemi w postaci dwóch linii wałów oraz dwóch fos. Stosunkowo dobrze zachowane są one tylko w porośniętej lasem zachodniej części obiektu. Wały dochodzą tutaj do wysokości ponad 2 m. Zniszczeniu uległ jedynie fragment zewnętrznego waha, który wykorzystywany był jako miejsce do przechowywania płodów rolnych. Wykopano na nim kilkanaście okrągłych jam o średnicy i głębokości dochodzącej do 1,5-2 m. Południowo-wschodnia część grodziska jest prawie całkowicie zniszczona przez orkę. Wysokość wałów wynosi tutaj zaledwie 0,5-1 m.

Średnica obszaru objętego zewnętrznym zarysem wału i fosy wynosi ok. 100-125 m. W części południowo-zachodniej fosa zewnętrzna grodziska zniszczona została przez przebiegającą w tym miejscu szosę Bielsk - Kleszczcie. W związku z brakiem jakichkolwiek informacji co do charakteru stanowiska, jego datowania oraz struktury uwarstwienia, zdecydowano się założyć wykop sondażowy (o 65 m długości i 2 m szerokości), przecinający grodzisko po osi NE-S W. Przechodził on zarówno przez majdan, jak i widoczne na powierzchni od strony północno-wschodniej wały i fosy.

W trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych w maju i czerwcu 1997 r. znaleziono m. in. 1260 fragmentów ceramiki, ok. 100 kości zwierzęcych, 5 zabytków krzemiennych, szpilę żelazną, fragment żelaznej ostrogi i nożyka.

Teren całego wykopu przykryty był warstwą oraną, w której znaleziono m. in. ok. 50 fragmentów ceramiki średniowiecznej i nowożytnej, 2 krzemienie i żelazny gwóźdź. Znaleziska te świadczą o wykorzystywaniu miejsca, na którym znajdowało się grodzisko również w czasach póź niejszych, zarówno jako pola oranego, jak i siedliska.

Pod humusem znajdowały się zachowane jedynie fragmentarycznie resztki warstwy związanej z użytkowaniem tego miejsca w przeszłości. Wystąpiło w niej ponad 300 fragmentów ceramiki średniowiecznej i nowożytnej, żelazny sierp, fragment żelaznej ostrogi i kawałki polepy glinianej służącej do uszczelniania ścian lub obmazywania stojących w tym miejscu konstrukcji drewnianych.

Po zdjęciu tych warstw, w centralnej części stanowiska obejmującej majdan grodziska, ukazała się naturalna piaszczysta ziemia, w którą wkopane było 6 jam. Wydaje się, że co najmniej dwie z nich stanowiły pozostałość dołów posłupowych. W obydwu obiektach znaleziono po kilka fragmentów ceramiki średniowiecznej.

Dwa dalsze obiekty znalezione na majdanie maj ą rozmiary ponad 2 m. Pierwszy z obiektów miał regularny okrągły kształt i płaskie dno. Jego średnica dochodziła do 3,2 m, zaś głębokość do 60 cm. W jego wypełnisku (o charakterze i barwie identycznej jak warstwa użytkowa) znaleziono ok. 20 fragmentów ceramiki głównie nowożytnej (ale także i średniowiecznej).

Drugi z dużych obiektów wychodził swoim zasięgiem poza wykop i przebadany został tylko w niewielkim fragmencie. Stwierdzić jedynie możemy, że miał on wymiary co najmniej 2-4 m długości i co najmniej 0,6 m szerokości. W obiekcie tym znaleziono 9 fragmentów ceramiki średniowiecznej oraz przęślik wykonany z łupka wołyńskiego. Na stropie tego obiektu widoczny był fragment spalonej belki oraz duży kamień (o wymiarach ok. 40x25cm. W pobliżu wału wewnętrznego grodziska znajdowały się dwa najciekawsze obiekty przebadane na terenie stanowiska w Paszkowszczyźnie. Pierwszy z nich stanowiła rozpoznana tylko częściowo jama o wymiarach wynoszących co najmniej ok. 3,5x1,0 m. Jej głębokość nie była jednakowa na całej długości obiektu i wahała się pomiędzy ok. 10 centymetrami w części południowo-wschodniej i ok. 50 centymetrów w części północnej. Pomiędzy tymi głębokościami zaobserwowano jeszcze stopień pośredni o głębokości ok. 40 centymetrów. Najprawdopodobniej jest to pozostałość ziemianki z prowadzącymi do jej wnętrza schodami. Niestety większa część tego obiektu znajdowała sięjuż poza zasięgiem wykopu. W stropie jamy znaleziono liczne kamienie pochodzące z roz-sypiska pobliskiego wału. W opisywanym obiekcie znaleziono liczny materiał ceramiczny datowany na okres średniowiecza (227 fragmentów).

W pobliżu tej jamy znajdowała się kolej na, o kształcie najprawdopodobniej owalnym, o wymiarach co najmniej 160 cm x 190 cm, z dnem w kształcie lejkowatym. Wschodnie i północno-wschodnie ściany tego obiektu wyłożone były kamieniami pochodzącymi z rozsypiska wału. W centralnej części obiektu stwierdzono występowanie bryłek przepalonej gliny, stanowiących być może, pozostałość wy-lepienia jej ścianek i zabezpieczenia tym samym przed osuwaniem się ziemi do wnętrza. W obiekcie tym znaleziono bardzo liczne fragmenty ceramiki (466 fragmentów), 90 fragmentów kości zwierzęcych, fragmenty szkła okiennego, żelaza, w tym żelazny nożyk. Materiał zabytkowy datu-je tę jamę na połowę XVII w.
Ostatnim obiektem, związanym z majdanem i wałem grodziska, była nieduża jama znajdująca się w środkowej części nasypu wału, której wypełnisko stanowiła ziemia przemieszana z dużą ilością węgielków drzewnych.
Opisane wyżej trzy obiekty znajdowały się w okolicach bardzo źle zachowanego na tym odcinku wewnętrznego wału grodziska. W tej części wykopu na przestrzeni ok. 9-12 m zaobserwowano występowanie warstw stanowiących zapewne pierwotnie nasyp wału. Jego szerokość można określić na ok. 4 m. W warstwie stanowiącej pozostałość nasypu, wystąpiły resztki spalonych bierwion (ułożonych równolegle i prostopadle do linii przebiegu wału) i przepalonych kamieni. W warstwie tej znaleziono ok. 160 fragmentów ceramiki średniowiecznej, żelazną szpilę z kółkiem oraz żelazny nożyk, a także, pod spalonymi belkami w nasypie wału, dwa całe naczynia gliniane.
Na zewnątrz od wału znajdował się rów o szerokości w górnej części dochodzącej do 6 m i głębokości ok. 1,2 m. Wypełniony on był ziemią pochodzącą z wału, zaś dno jego wypełnisko stanowiła warstwa torfowej ziemi powstałej zapewne już po zakończeniu użytkowania grodziska. W rowie tym, szczególnie w pobliżu dna, wystąpiły liczne kamienie pochodzące z olicowania wału. W warstwie tej znaleziono jeden fragment ceramiki, zamek od karabinu i krzemienny skrobacz.

Poza fosą wewnętrzną istniał pas o szerokości ok. 10-12 m, w którym wystąpił tylko jeden obiekt, jama o średnicy ok. 1,2 x 0,7 m i głębokości ok. 0,4-0,5 m. W górnej części jego wypełniska znaleziono 15 fragmentów ceramiki wczesnośredniowiecznej. W dalszej części stanowiska znajdował się wał zewnętrzny widoczny jedynie w postaci cienkiej warstewki ziemi stanowiącej humus pierwotny, na którym usypano wał. Zachowany on jest na odcinku ok. 5-6 m, taka też mogła być pierwotna szerokość wału u podstawy. Obecnie na powierzchni teren wznosił się ok. l O cm. Zewnętrzny pierścień wału otoczony był dodatkowo fosą, której szerokość dochodziła do ok. 7 m, zaś głębokość do ok. 1-1, l m. Jej wypełnisko było analogiczne do warstwy, która wystąpiła w fosie wewnętrznej, tzn. górne jego warstwy utworzone były z materiału pochodzącego z wału, zaś spąg stanowiła warstwa torfu z piaskiem.

Materiał zabytkowy znaleziony na terenie stanowiska był stosunkowo jednorodny. Jego datowanie określić można na drugą poło we XII w. i początek XIII w. Do ciekawszych znalezisk zaliczyć można szpilę żelazną z kółkiem. Jedynie nieliczne zabytki może zostać określonychjako importy. Są to fragmenty ceramiki podobnej do tej, jak znaleziona została na terenie państwa kijowskiego, a także przęślik wykonany z łupku wołyńskiego.

Jak wynika z przeprowadzonych badań archeologicznych majdan grodziska miał średnicę ok. 35 -40 m. Nie stwierdzono istnienia na nim wyraźnych śladów zabudowy, o ile nie liczyć 2 jam dających się zinterpretować jako pozostałości po dołach posłupowych oraz pozostałość być może dwóch półziemianek. Cechą charaktery styczną dla obydwu obiektów jest licznie występujący materiał ceramiczny oraz obecność na stropie spalonych belek pochodzących ze zniszczonej konstrukcji wału. Wał wewnętrzny grodziska w Pasz-kowszczyźnie miał ok. 4 m szerokości u podstawy. Jego konstrukcja opierała się w głównej mierze na nasypie ziemnym, na którego szczycie znajdował się być może rodzaj drewnianego płotu. Większa ilość przepalonych kamieni występująca od strony wewnętrznej wału sugeruje olicowanie bądź to samego szczytu wału, bądź też jego wewnętrznego stoku. Niejasnym pozostaje sposób stabilizacji samego ziemnego jądra wału. Znalezisko jednego dołu posłupowego znajdującego się od strony wewnętrznej może także sugerować istnienie od tej strony jakiegoś zbudowanego z desek i pali płotu chroniącego wnętrze grodu przed osypującym się piaskiem.

Na zewnątrz od tego wału istniała fosa o szerokości dochodzącej zapewne do ok. 4 m i głębokości ok. l ,5 m (pierwotna głębokość względem otaczającego terenu nie uległa przypuszczalnie dużym zmianom z uwagi na niewielki spadek terenu i brak znaczących procesów denudacyjnych i akumulacyjnych). W odległości ok. 15 m od tej fosy znajdowała się kolejna, oddzielona jeszcze dodatkowo wałem ziemnym o szerokości u podstawy wynoszącej zapewne ok. 5 m. Na obszarze pomiędzy wałami stwierdzono występowanie nielicznych obiektów osadniczych, których funkcja nie jest możliwa do interpretacji.

Wszystkie opisane wyżej założenia wiążą się z wczesnośredniowiecznym użytkowaniem tego obiektu. Nieliczne znaleziska krzemieni świadczą jednak o tym, że teren stanowiska już w we wczesnej epoce brązu stanowił przedmiot zainteresowania pradziejowych osadników z Podlasia.
Po okresie średniowiecza teren grodziska w Paszkowszczyźnie został zamieszkany ponownie pod koniec XVI w i w XVII w. Najprawdopodobniej znajdował się on wówczas na skraju wsi lub w pobliżu osady j ednodworczej. W tym okresie wykopano dwie jamy, z którychjedna wykorzystywana była jako studnia, druga zaś stanowić może pozostałość ziemianki (piwniczki) służącej do przechowywania płodów rolnych (zdają się na to wskazywać jej znaczne rozmiary oraz płaskie dno).Istnienie grodziska w Paszkowszczyźnie jest bardzo interesujące z punktu widzenia studiów osadniczych we wczesnym średniowieczu. Nie sposób obecnie wytłumaczyć dlaczego w odległości ok. l0 km od grodu w Bielsku założono kolejny obiekt obronny. Nie istniał on jednak zbyt długo. Mała grubość warstwy użytkowej zdaje się świadczyć, że porzucono go już w kilka lat po usypaniu wałów. Czy powodem tego był najazd wrogich wojsk i zniszczenie (spalenie) umocnień? Na to pytanie mogą dać odpowiedź dalsze badania archeologiczne. Dokładne studia nad materiałem zabytkowym pochodzącym z obydwu obiektów pozwolą być może także odpowiedzieć na pytanie, czy istnienie tych obiektów nie wiąże się przypadkiem z akcją kolonizacyjną ze strony Mazowsza oraz Wołynia i czy przypadkiem obydwa obiekty nie stanowiły warowni rywalizujących ze sobą o wpływy na Podlasiu władców Polski i Rusi.

W roku 1997 rozpoczęta została akcja zmierzająca do uporządkowania terenu stanowiska. Zlikwidowano nielegalne wysypisko śmieci. W ciągu zimy wycięto porastające ten obiekt krzaki oraz zasypano wykopanych na wale doły na ziemniaki. Planowane jest także scalenie własnościowe terenu całego grodziska (obecnie ma ono 4 właścicieli) i zaprzestanie uprawy na części użytkowanej rolniczo.

Po zakończeniu badań przy wjeździe na stanowisko, od strony szosy do Kleszczel, ustawiono tablicę informującą o zabytkowym charakterze obiektu.

Dariusz Krasnodębski


Źródło: http://nadbuhom.pl/art_1626.html

_________________
Obrazek


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Tytuł:
 Post Napisane: środa, 24 stycznia 2018, 20:58 
 


Góra 
  
 
Wyświetl posty nie starsze niż:  Sortuj wg  
 
Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 1 ] 

Strona główna forum » Grodziska Podlaskie » Paszkowszczyzna Grodzisko


Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 1 gość

 
 

 
Nie możesz rozpoczynać nowych wątków
Nie możesz odpowiadać w wątkach
Nie możesz edytować swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz dodawać załączników

Skocz do:  
cron
To forum działa w systemie phorum.pl
Masz pomysł na forum? Załóż forum za darmo!
Forum narusza regulamin? Powiadom nas o tym!
Tłumaczenie phpBB3.PL